Tại Việt Nam, vàng là một trong những loại tài sản được nhiều người ưa thích đầu tư, đặc biệt là các thế hệ trước. Nhiều người tin rằng đầu tư vào vàng thì "không bao giờ lỗ và rất an toàn".
Tuy nhiên, với cương vị là một nhà đầu tư và nhiều năm kinh nghiệm trong ngành tài chính, Alex lại ít ưa thích vàng. Trên thực tế, anh hầu như không đầu tư vào vàng.
Bài viết này sẽ nêu bật ba lý do chính Alex đưa ra cho quan điểm này, cung cấp một góc nhìn khác về việc đầu tư vào vàng, dựa trên những phân tích và dữ liệu cụ thể.
1. Vàng là tài sản đầu cơ, không tạo ra giá trị nội tại
Đầu tiên, rất nhiều người chưa hiểu rõ về bản chất của vàng: nó không phải là một loại tài sản đầu tư mà là một tài sản đầu cơ.
Đối với Alex, một tài sản đầu tư là loại tài sản mà bản thân nó có thể sinh sôi, tạo ra sản phẩm hoặc giá trị khác khi bạn bỏ tiền vào. Ví dụ, đầu tư vào một nông trại cà phê sẽ tạo ra những hạt cà phê, mang lại giá trị cho người tiêu dùng. Hay đầu tư vào một nông trại heo sẽ cho ra thịt heo, phục vụ nhu cầu sống. Những loại tài sản này đóng góp vào năng suất lao động và giá trị chung của xã hội.
Ngược lại, vàng không có tính chất này.
Vàng không sinh ra vàng. Giá trị của vàng chỉ tăng lên khi người mua hy vọng bán lại với giá cao hơn cho người kế tiếp.
Đa số người mua vàng để đeo trang sức hoặc cất giữ trong két. Vì vậy, định nghĩa của một tài sản đầu cơ chính là "mua với hy vọng bán lại với giá cao hơn". Là một nhà đầu tư giá trị, Alex ưu tiên đầu tư vào những tài sản tạo ra sản phẩm và giá trị cho xã hội, thay vì chỉ dựa vào sự tăng giá do kỳ vọng của thị trường.
2. Lợi nhuận của vàng không hấp dẫn và không phải lúc nào cũng có lãi
Quan điểm cho rằng đầu tư vào vàng lúc nào cũng có lợi nhuận và không bao giờ lỗ là một nhận định chưa hoàn toàn chính xác.
Vàng chỉ tăng đột biến khi có khủng hoảng
Thực tế, vàng có tính chất tăng giá đột biến khi có khủng hoảng, nhưng trong điều kiện bình thường, thế giới hòa bình, giá trị vàng có xu hướng đi ngang hoặc đi xuống.
Ví dụ:
- Trong cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008, khi thị trường xuống dốc, vàng đã tăng giá nhanh chóng.
- Tuy nhiên, từ 2012 đến 2019 (trước khi Covid xảy ra), đây là giai đoạn thị trường chứng khoán thế giới bùng nổ, nhưng lại là thời kỳ khó khăn cho những người đầu tư vào vàng.
Trong giai đoạn này, giá vàng đã giảm từ 60.000 đô/kg xuống còn khoảng 40.000 đô/kg, tức là giảm một phần ba giá trị.
Để kiểm chứng thông tin này, bạn có thể tham khảo dữ liệu trên trang gold.org.
Thống kê tỷ suất lợi nhuận và so sánh với thị trường chứng khoán
Một nghiên cứu thống kê của Curvo trong 47 năm qua (tính đến 2025) cho thấy:
- Có 28 năm trên 47 năm (tức 60% thời gian) nhà đầu tư vào vàng có lợi nhuận.
- 40% thời gian còn lại là lợi nhuận âm. Điều này chứng minh đầu tư vào vàng không phải lúc nào cũng có lợi nhuận dương.
Vậy tại sao nhiều thế hệ trước lại tin rằng giữ vàng luôn có lợi? Đó là vì họ thường giữ vàng trong thời gian rất dài (10-15 năm). Khi thế giới biến động và vàng tăng giá trở lại, họ sẽ có lợi nhuận cao. Việc giữ tài sản lâu dài là cách tốt nhất để vượt qua khủng hoảng, điều này cũng áp dụng cho cổ phiếu.
Để so sánh hiệu quả đầu tư, hãy xem xét vàng và VN-Index trong 15 năm gần đây (từ 1/1/2011 đến 31/3/2026):
| Khoản mục | Giá trị 1/1/2011 | Giá trị 31/3/2026 | Tỷ suất lợi nhuận trung bình/năm |
|---|---|---|---|
| Vàng | 45.191 đô/kg | 146.000 đô/kg | 8% |
| VN-Index | 485 điểm | 1673 điểm | 8.5% |
Trong 15 năm qua, tỷ suất lợi nhuận trung bình của vàng và thị trường chứng khoán Việt Nam là gần tương đương, với VN-Index cao hơn 0.5%.
Bối cảnh hiện tại (2026): Giá vàng đang ở mức rất cao, với mức tăng đột biến 66% vào năm 2025. Tuy nhiên, đến năm 2026, thị trường bắt đầu có dấu hiệu điều chỉnh. Ngay cả khi cuộc chiến Iran xảy ra, các ngân hàng trung ương và nhiều nhà đầu tư cũng bắt đầu bán vàng để chốt lời. Điều này cho thấy vàng hiện không còn là tài sản trú ẩn an toàn tuyệt đối và những người mua vàng đầu năm 2026 có thể gặp lỗ.
Trong khi đó, Alex tin rằng thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ có động lực tăng trưởng khi chính phủ bơm tiền vào hạ tầng và thúc đẩy nền kinh tế. Đối với các quỹ mở, trong 5 năm gần nhất (bao gồm cả giai đoạn Covid), tỷ suất lợi nhuận trung bình là 13.4%, cao hơn vàng.
3. Vàng có tính thanh khoản thấp và khó thế chấp
Tính thanh khoản của một tài sản không chỉ là khả năng dễ dàng mua bán, mà còn là khả năng cầm cố hoặc thế chấp tài sản đó để huy động vốn khi cần.
- Khó thế chấp: Mặc dù cổ phiếu được các ngân hàng chấp nhận làm tài sản thế chấp, việc thế chấp vàng lại khó khăn hơn nhiều. Vàng thường nằm yên trong két sắt và khó được sử dụng linh hoạt để tạo ra dòng tiền.
- Khó phân chia: Giả sử bạn có 1 kg vàng, bạn không thể cắt ra 1/10 để thế chấp hoặc bán một phần nhỏ khi chỉ cần một ít tiền. Bạn buộc phải bán toàn bộ. Ngược lại, nếu bạn có 1000 cổ phiếu, bạn có thể bán 100 cổ phiếu mà vẫn giữ lại 900 cổ phiếu còn lại để tiếp tục gia tăng tài sản.
- Mua bán khó khăn: Việc mua bán vàng cũng có thể khó khăn, đặc biệt là ở Việt Nam. Khi bạn cần tiền và bán vàng, giá thường phụ thuộc nhiều vào bên thu mua (ví dụ như tiệm vàng), có thể không được giá tốt nhất.
Chính sách của chính phủ và giải pháp số hóa
Chính phủ Việt Nam hiện không khuyến khích người dân mua vàng, bởi vì việc tích trữ vàng trong két sắt gây ra tình trạng "vàng hóa nền kinh tế". Một lượng tiền lớn của xã hội bị đóng băng, không được mang ra tái đầu tư vào thị trường để giúp nền kinh tế phát triển.
Để giải quyết vấn đề này, chính phủ đang thành lập thị trường vàng số hóa. Khi đầu tư vàng được số hóa, bạn có thể sử dụng lượng vàng số hóa đó để thế chấp tại ngân hàng, vay vốn hoặc tái đầu tư vào nền kinh tế, giúp tạo ra giá trị cho xã hội thay vì chỉ nằm im trong két sắt.
Kết Luận
Tóm lại, có ba lý do chính khiến Alex không đầu tư vào vàng:
- Vàng là tài sản đầu cơ: Nó không tạo ra giá trị nội tại mà chỉ dựa vào kỳ vọng tăng giá của người mua kế tiếp.
- Lợi nhuận không hấp dẫn: Tỷ suất lợi nhuận của vàng về lâu dài (khoảng 8% trong 15 năm qua) tương đương hoặc thấp hơn thị trường chứng khoán và các quỹ mở. Vàng cũng đang ở mức giá cao, tiềm ẩn rủi ro điều chỉnh.
- Tính thanh khoản thấp: Vàng khó thế chấp, khó phân chia để bán một phần khi cần, làm đóng băng nguồn vốn và không dễ dàng chuyển đổi thành tiền mặt linh hoạt.
Alex tin rằng việc đầu tư vào các công ty tốt, tạo ra giá trị cho nền kinh tế thông qua thị trường chứng khoán (hoặc các quỹ mở, ETF) là kênh hiệu quả và bền vững hơn để xây dựng tài sản.
Bạn có nghĩ thanh khoản thấp của vàng là điểm mấu chốt để cân nhắc không? Nếu không đầu tư vào vàng, bạn đang chọn kênh nào? Chia sẻ tại cộng đồng Stag - Giáo dục tài chính và đầu tư bền vững.
Muốn tự đọc được báo cáo tài chính như thế này? Stag cung cấp các khóa học phân tích báo cáo tài chính và đầu tư quỹ mở/ETF — được truyền tải đơn giản, dễ hiểu, không cần nền tảng tài chính chuyên sâu.