Cuộc xung đột tại Trung Đông đang leo thang, gây ra những hệ lụy không nhỏ cho chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu. Đặc biệt, việc tắc nghẽn eo biển Hormuz – tuyến đường huyết mạch vận chuyển dầu mỏ và khí đốt – đang đẩy châu Á vào một cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng.
Với 87% lượng dầu đến châu Á phải đi qua eo biển này, sự gián đoạn đã tạo ra một làn sóng tăng giá chóng mặt, buộc các quốc gia phải tìm mọi cách để đảm bảo nguồn cung. Vậy ai đang hưởng lợi từ tình hình này, và những áp lực lạm phát nào đang chờ đón nền kinh tế Việt Nam?
Hãy cùng tìm hiểu sâu hơn về những diễn biến phức tạp này và tác động của chúng đến đời sống kinh tế.
Eo Hormuz tắc nghẽn: Châu Á đối mặt khủng hoảng năng lượng
Tình hình căng thẳng tại Trung Đông, đặc biệt là cuộc tấn công phủ đầu Iran vào ngày 28 tháng 2, đã khiến tuyến đường vận chuyển dầu mỏ và khí đốt qua eo biển Hormuz bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Đây là một trong những tuyến đường biển quan trọng nhất thế giới, nơi 87% lượng dầu mỏ đến châu Á phải đi qua. Khi tuyến đường này bị tắc nghẽn, nguồn cung năng lượng cho các quốc gia châu Á lập tức bị thắt chặt, đẩy khu vực này vào một cuộc khủng hoảng năng lượng lớn.
Hậu quả trực tiếp là giá dầu và khí đốt tăng vọt, buộc các nước châu Á phải tìm kiếm nguồn cung thay thế với bất cứ giá nào.
Ai là người hưởng lợi từ cuộc khủng hoảng này?
Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị, luôn có những bên hưởng lợi và chịu thiệt. Cuộc khủng hoảng năng lượng hiện tại đang mang lại lợi nhuận khổng lồ cho các nhà xuất khẩu dầu và khí đốt từ Mỹ.
Dầu mỏ: Dầu WTI của Mỹ lên ngôi
Các nhà cung cấp dầu của Mỹ đang là những người hưởng lợi lớn nhất. Mặc dù dầu thô WTI của Mỹ chủ yếu được xuất khẩu sang châu Âu do chi phí vận chuyển rẻ hơn và phù hợp với các nhà máy lọc dầu tại đây, nhưng khi châu Á rơi vào tình trạng thiếu hụt nguồn cung cấp trầm trọng, họ buộc phải chuyển sang mua dầu WTI.
Các nước châu Á sẵn sàng trả giá cao hơn cho dầu WTI của Mỹ, ngay cả khi loại dầu này không tối ưu cho các nhà máy lọc dầu của họ.
Ví dụ điển hình là Trung Quốc, một trong những nền kinh tế lớn nhất châu Á, đã trả hơn 100 USD cho một thùng dầu WTI, thậm chí cao hơn khoảng 110 USD so với dầu Oman (chỉ số dầu của Trung Đông). Điều này cho thấy sự tuyệt vọng trong việc đảm bảo nguồn cung. Giá vận chuyển dầu từ Mỹ đến châu Á đã tăng gấp đôi do khoảng cách địa lý xa hơn và chi phí vận tải tăng cao vì tình hình chiến sự.
Khí đốt: Lợi nhuận kỷ lục cho nhà xuất khẩu Mỹ
Tương tự như dầu mỏ, các nhà sản xuất khí đốt của Mỹ cũng đang gặt hái lợi nhuận cao. Nhu cầu về khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) từ Mỹ của các nước châu Á tăng vọt. Các báo cáo cho thấy lợi nhuận của các nhà xuất khẩu khí đốt Mỹ đã đạt mức cao nhất kể từ tháng 12 năm 2022.
Các quốc gia châu Á dự đoán cuộc khủng hoảng này có thể kéo dài đến tháng 5 hoặc tháng 6 năm 2026, nên họ sẵn sàng trả giá cao hơn cho các hợp đồng tương lai.
Cước phí chuyển khí đốt từ Mỹ đến các nước châu Á đã tăng lên khoảng 264.000 USD một ngày, tăng gấp 6 lần kể từ ngày 27 tháng 2. Điều này khẳng định rõ ràng rằng các nhà xuất khẩu khí đốt của Mỹ đang có lợi lớn khi các nước châu Á sẵn sàng chi trả mọi giá để đảm bảo nguồn năng lượng.
Ai là người chịu thiệt hại?
Trong khi Mỹ hưởng lợi, các quốc gia châu Á lại là những người phải gánh chịu hậu quả nặng nề nhất từ cuộc khủng hoảng này. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng không đồng đều giữa các nước.
Các nước châu Á có GDP cao: Cuộc chiến về giá
Các quốc gia có GDP cao hơn như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan và Thái Lan sẵn sàng trả giá cao để đảm bảo nguồn cung năng lượng.
- Trung Quốc: Mặc dù có nguồn dự trữ dầu và khí đốt lớn (khoảng 19-20 tuần), Trung Quốc vẫn lo xa và sẵn sàng chi thêm tiền để tăng cường dự trữ. Điều này xuất phát từ mong muốn tự chủ nguồn cung năng lượng trong bối cảnh cuộc thương chiến với Mỹ.
- Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Thái Lan: Các quốc gia này có nguồn dự trữ dầu và khí đốt chỉ kéo dài vài tuần, ít hơn nhiều so với Trung Quốc. Khi Trung Quốc sẵn sàng trả giá cao hơn, các nước này cũng buộc phải chạy theo để cạnh tranh nguồn cung, đẩy giá lên cao hơn nữa.
Các nước châu Á có GDP thấp: Lựa chọn khó khăn
Đối với các quốc gia có GDP không quá cao như Bangladesh, Ấn Độ và Pakistan, tình hình trở nên đặc biệt khó khăn. Với giá khí tự nhiên tăng vọt, họ không đủ khả năng mua LNG.
Các nước có GDP thấp buộc phải chuyển sang sử dụng các loại khí rẻ hơn, kém thân thiện với môi trường và ảnh hưởng đến sức khỏe con người, để duy trì sản xuất.
Đây là một lựa chọn đau lòng nhưng không thể tránh khỏi, cho thấy sự bất bình đẳng trong khả năng tiếp cận năng lượng giữa các quốc gia.
Châu Âu: Nguy cơ thiếu hụt năng lượng
Cuộc khủng hoảng năng lượng ở châu Á cũng có thể kéo châu Âu vào một cuộc chiến về giá. Khi các nước châu Á sẵn sàng trả giá cao để có nguồn năng lượng, nguồn cung cho châu Âu có thể bị cạn kiệt. Đến mùa hè, khi lượng dự trữ năng lượng của châu Âu vơi dần, họ sẽ buộc phải tham gia vào cuộc chiến về giá, chấp nhận mức giá cao hơn để đảm bảo nguồn cung, nếu không sẽ đối mặt với tình trạng thiếu năng lượng nghiêm trọng.
Việt Nam sẽ bị ảnh hưởng như thế nào?
Việt Nam cũng không nằm ngoài vòng xoáy của cuộc khủng hoảng năng lượng này. Lượng dự trữ dầu của Việt Nam chỉ vào khoảng vài tuần. Nếu cuộc chiến tại Trung Đông vẫn tiếp diễn trong một tháng nữa, giá dầu tại Việt Nam chắc chắn sẽ tăng cao hơn nữa.
Người tiêu dùng Việt Nam sẽ là người chịu thiệt hại cuối cùng khi giá dầu tăng, phải trả nhiều tiền hơn cho năng lượng dù cuộc chiến không liên quan trực tiếp đến Việt Nam.
Sự tăng giá xăng dầu sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sinh hoạt, chi phí sản xuất và vận chuyển, gây áp lực lạm phát lên toàn bộ nền kinh tế.
Kết Luận
Cuộc khủng hoảng năng lượng do tắc nghẽn eo biển Hormuz đang tạo ra một bức tranh phức tạp trên thị trường năng lượng toàn cầu. Các nhà xuất khẩu dầu và khí đốt của Mỹ đang hưởng lợi lớn từ sự leo thang căng thẳng, trong khi các quốc gia châu Á phải đối mặt với áp lực giá cả và nguy cơ thiếu hụt nguồn cung.
Việt Nam, với lượng dự trữ năng lượng hạn chế, cũng không tránh khỏi những tác động tiêu cực, đặc biệt là áp lực lạm phát lên người tiêu dùng. Tình hình này đòi hỏi các quốc gia phải có những chiến lược dài hạn để đảm bảo an ninh năng lượng và giảm thiểu rủi ro từ các biến động địa chính trị.
Bạn nghĩ Việt Nam nên có chiến lược gì để đảm bảo an ninh năng lượng trong bối cảnh này? Hãy chia sẻ ý kiến của bạn tại cộng đồng Stag trên Facebook: Stag - Giáo dục tài chính và đầu tư bền vững
Muốn nâng cao kỹ năng tài chính và đầu tư? Stag cung cấp các khóa học phân tích báo cáo tài chính và đầu tư quỹ mở/ETF — được truyền tải đơn giản, dễ hiểu, không cần nền tảng tài chính chuyên sâu.