Trong bối cảnh xung đột địa chính trị ngày càng leo thang giữa Iran, Israel và Mỹ, một kịch bản đáng lo ngại đang dần hiện hữu: việc Iran chính thức đóng cửa eo biển Hormuz. Đây không chỉ là một động thái quân sự mà còn là một đòn giáng mạnh vào nền kinh tế toàn cầu, đặc biệt là các quốc gia châu Á.
Ngay lập tức, tin tức này đã gây ra phản ứng dây chuyền trên các thị trường chứng khoán khu vực. Vậy, nếu cuộc xung đột tiếp diễn và eo biển Hormuz bị phong tỏa, bức tranh kinh tế của châu Á, trong đó có Việt Nam, sẽ ra sao trong năm 2026?
Eo biển Hormuz – Cửa ngõ năng lượng huyết mạch toàn cầu
Eo biển Hormuz là một trong những tuyến đường hàng hải quan trọng nhất thế giới, đóng vai trò huyết mạch trong việc vận chuyển năng lượng. Khoảng 20% tổng sản lượng khí đốt và dầu mỏ toàn cầu phải đi qua eo biển này. Điều đáng chú ý là 84% lượng dầu mỏ vận chuyển qua Hormuz được đưa đến các quốc gia châu Á, bao gồm Nhật Bản, Hàn Quốc và cả Việt Nam.
Ngay sau khi thông tin Iran đóng cửa eo biển Hormuz được công bố, các thị trường chứng khoán châu Á đã phản ứng mạnh mẽ:
- Chỉ số Nikkei của Nhật Bản giảm 3,61%.
- Chỉ số Hang Seng của Hồng Kông giảm khoảng 2,28%.
- Nặng nề nhất là chỉ số Kospi của thị trường chứng khoán Hàn Quốc, giảm tới 12% – một mức giảm kỷ lục.
Không chỉ thị trường chứng khoán, dữ liệu theo dõi tàu thuyền toàn cầu cũng cho thấy số lượng tàu đi qua eo biển Hormuz đã giảm khoảng 70% so với ngày 28 tháng 2, thời điểm Mỹ bắt đầu tấn công Iran. Điều này cho thấy mức độ nghiêm trọng của tình hình và sự gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng đã bắt đầu.
Giá dầu tăng vọt và nguy cơ lạm phát toàn cầu
Sau tin tức về Hormuz, giá dầu Brent đã tăng mạnh từ 10% đến 13%, hiện đang ở mức 82 USD/thùng. Các chuyên gia kinh tế dự báo rằng nếu cuộc xung đột tiếp diễn và eo biển Hormuz vẫn bị đóng cửa, giá dầu có thể tăng lên 100-120 USD/thùng.
Nếu giá dầu tăng lên 100 USD/thùng, lạm phát toàn cầu được dự đoán sẽ tăng thêm khoảng 0,6%.
Vậy tại sao việc gián đoạn nguồn cung dầu lại gây ra lạm phát? Có hai yếu tố chính:
- Nguồn cung giảm, giá tăng: Khi nguồn cung dầu bị hạn chế, đặc biệt là từ một tuyến đường quan trọng như Hormuz, các quốc gia sẽ cạnh tranh nhau để mua dầu, sẵn sàng trả giá cao hơn để đảm bảo nguồn cung.
- Chi phí sản xuất và vận chuyển tăng:
- Tăng chi phí sản xuất: Các quốc gia phụ thuộc nhiều vào dầu mỏ để sản xuất công nghiệp nặng (như Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc) sẽ chứng kiến chi phí sản xuất tăng vọt. Điều này dẫn đến giá thành sản phẩm cuối cùng tăng, buộc người tiêu dùng phải trả nhiều tiền hơn cho cùng một mặt hàng, gây ra lạm phát.
- Tăng chi phí vận chuyển: Ngay cả khi các tàu dầu có thể đi đường vòng để tránh eo biển Hormuz, hành trình sẽ kéo dài thêm từ 1 đến 2 tuần. Điều này không chỉ làm tăng chi phí vận chuyển mà còn phát sinh thêm các khoản phí bảo hiểm rủi ro trong bối cảnh chiến sự, đẩy giá dầu đến tay người tiêu dùng châu Á lên cao hơn nữa, góp phần vào lạm phát.
Việt Nam đối mặt thách thức kinh tế
Việt Nam không nằm ngoài vòng xoáy ảnh hưởng này. Các nhà máy lọc dầu của Việt Nam, điển hình là nhà máy lọc dầu Dung Quất, nhập khẩu tới 35% lượng dầu thô từ nước ngoài, trong đó có khu vực Trung Đông (như Kuwait). Hiện tại, Việt Nam đang nỗ lực nhập thêm khoảng 3 triệu thùng dầu trong tháng 3 và tháng 4 để đối phó với tình hình, với mục tiêu tăng trưởng kinh tế 10% trong năm 2026.
Tuy nhiên, Việt Nam đang đối mặt với một vấn đề lớn:
Với sản lượng dự trữ dầu hiện nay chỉ đủ cho khoảng 20-30 ngày, nếu cuộc xung đột tiếp diễn và nguồn cung tiếp tục bị gián đoạn, Việt Nam có thể buộc phải tăng giá xăng dầu trong nước. Điều này sẽ đẩy lạm phát tăng cao, ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sinh hoạt của người dân, đặc biệt là giá thực phẩm và các mặt hàng phụ thuộc vào logistics.
Theo Tổng cục Thống kê, nếu giá xăng dầu tăng khoảng 10%, GDP của Việt Nam có thể giảm 0,5%. Đây là một thách thức đáng kể trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế 10% vào năm 2026.
Kết Luận
Cuộc xung đột tại Iran và nguy cơ đóng cửa eo biển Hormuz đang tạo ra một kịch bản kinh tế đầy rủi ro cho toàn cầu và đặc biệt là châu Á. Giá dầu tăng vọt không chỉ đẩy lạm phát lên cao mà còn làm tăng chi phí sản xuất và vận chuyển, ảnh hưởng trực tiếp đến túi tiền của người tiêu dùng.
Việt Nam, với nguồn dự trữ dầu hạn chế và sự phụ thuộc vào nhập khẩu, đang đứng trước những thách thức lớn. Việc phải tăng giá xăng dầu trong nước có thể làm chậm đà tăng trưởng kinh tế và gây áp lực lên đời sống người dân. Bức tranh kinh tế năm 2026 của Việt Nam sẽ phụ thuộc rất nhiều vào diễn biến của cuộc xung đột này.
Cuộc xung đột ở Iran, dù không trực tiếp liên quan đến châu Á, nhưng cuối cùng người dân châu Á lại là những người chịu thiệt hại. Bạn có lo lắng gì về diễn biến này không? Bạn nghĩ cuộc xung đột sẽ tiếp tục leo thang hay sẽ quay lại kịch bản đàm phán như năm 2025? Và nếu tình hình xấu đi, lượng dự trữ dầu của Việt Nam không đủ, buộc phải tăng giá xăng dầu, bạn nghĩ cuộc sống của người dân Việt Nam sẽ bị ảnh hưởng như thế nào? Bức tranh kinh tế Việt Nam năm 2026 sẽ ra sao? Trong bối cảnh đó, bạn sẽ làm gì để bảo vệ tài sản của mình? Bạn sẽ bỏ tiền vào vàng, ngân hàng, hay vẫn tin tưởng vào thị trường chứng khoán? Hãy chia sẻ ý kiến của bạn tại cộng đồng Stag trên Facebook: Stag - Giáo dục tài chính và đầu tư bền vững
Muốn nâng cao kỹ năng tài chính và đầu tư? Stag cung cấp các khóa học phân tích báo cáo tài chính và đầu tư quỹ mở/ETF — được truyền tải đơn giản, dễ hiểu, không cần nền tảng tài chính chuyên sâu.