Giai đoạn hiện tại, những lo lắng về tình hình chiến sự, giá dầu tăng cao và nguy cơ lạm phát toàn cầu đang khiến nhiều nhà đầu tư đứng ngồi không yên. Đặc biệt, thị trường tài chính châu Á đang chứng kiến những đợt giảm sâu, làm dấy lên nỗi sợ "mất hết tiền" khi đầu tư, nhất là ở các thị trường mới nổi như Việt Nam.
Vậy làm sao để đầu tư an toàn và vượt qua được những cuộc khủng hoảng như vậy? Liệu có một phương pháp nào giúp bảo vệ vốn và thậm chí sinh lời, bất chấp mọi biến động của thị trường?
Câu trả lời là có, và không phải là một điều gì quá mới mẻ, nhưng lại ít người kiên trì thực hiện. Đó chính là đầu tư dài hạn.
Đầu tư dài hạn: "Vũ khí" vượt qua khủng hoảng?
Lịch sử đã chứng minh, nếu bạn đầu tư dài hạn khoảng 10-15 năm, hoặc thậm chí lâu hơn, bạn có thể vượt qua mọi cuộc khủng hoảng và đạt được tỷ suất lợi nhuận cao hơn đáng kể so với lãi suất ngân hàng.
Để minh chứng cho điều này, chúng ta sẽ xem xét một nghiên cứu của Ben Carlson, Giám đốc của Ritholtz Wealth Management, về chỉ số S&P 500 (chỉ số đại diện cho 500 công ty hàng đầu của Mỹ và thường được coi là thước đo sức khỏe thị trường tài chính toàn cầu). Nghiên cứu mang tên "31 Years of Returns" này phân tích hiệu suất đầu tư ngay cả khi bạn "đu đỉnh" vào những năm tệ nhất của thị trường.
Đầu tư dài hạn là phương pháp giúp bạn vượt qua mọi khủng hoảng và đạt lợi nhuận cao hơn lãi suất ngân hàng.
Kịch bản 1: "Đu đỉnh" năm 2008 – Khủng hoảng tài chính toàn cầu
Hãy hình dung bạn đầu tư vào ngày 1 tháng 1 năm 2008, ngay trước khi cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu bùng nổ do cuộc khủng hoảng cho vay dưới chuẩn của Mỹ.
- Sau 1 năm (cuối năm 2008): Danh mục của bạn lỗ 37%. Đây là mức lỗ rất lớn và chắc chắn khiến nhiều nhà đầu tư hoảng sợ bán tháo.
- Sau 2 năm (cuối năm 2009): Tỷ suất lợi nhuận trung bình giảm xuống còn -11% (từ -37% đã giảm rất nhiều nhờ thị trường bắt đầu hồi phục).
- Sau 3 năm (cuối năm 2010): Mức lỗ chỉ còn -3% mỗi năm.
- Sau 5 năm (cuối năm 2013): Khoản đầu tư của bạn bắt đầu có lãi, với tỷ suất lợi nhuận trung bình 2% mỗi năm.
- Sau 10 năm (cuối năm 2018): Lợi nhuận trung bình đạt 8% mỗi năm.
- Sau 15 năm (cuối năm 2023): Thậm chí sau khi trải qua thêm cuộc khủng hoảng COVID-19, lợi nhuận trung bình vẫn là 9% mỗi năm.
Đây là mức lợi suất rất tốt, đặc biệt khi so sánh với lãi suất tiền gửi tiết kiệm ngân hàng ở Mỹ. Trong giai đoạn 20 năm từ 2000-2020, lãi suất tiết kiệm ở Mỹ dao động khoảng 4-5% trước năm 2010 và thường dưới 2% sau năm 2010.
Kịch bản 2: "Đu đỉnh" năm 2000 – Bong bóng Dot-com
Đây được coi là trường hợp tệ nhất trong lịch sử S&P 500. Bạn đầu tư vào ngày 1 tháng 1 năm 2000:
- Sau 1 năm: Lỗ 9%.
- Sau 2 năm: Lỗ 11%.
- Sau 3 năm: Lỗ 15%. Càng giữ càng lỗ trong giai đoạn này.
- Sau 7 năm: Bắt đầu có lợi, khoảng 1% mỗi năm.
- Tuy nhiên, chỉ sau đó 1-2 năm, bạn lại dính phải cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, khiến danh mục lại chuyển sang lỗ -4% mỗi năm.
- Sau 15 năm (cuối năm 2014): Dù đã trải qua hai cuộc khủng hoảng lớn (Dot-com bubble và Khủng hoảng tài chính 2008), khoản đầu tư của bạn vẫn sinh lời trung bình 4% mỗi năm.
Như vậy, ngay cả trong những kịch bản tệ nhất, việc kiên trì giữ tài sản đầu tư dài hạn (10-15 năm) vẫn mang lại tỷ suất lợi nhuận cao hơn hoặc tương đương lãi suất tiết kiệm ngân hàng trong cùng thời kỳ. Điều này cho thấy sự hồi phục tự nhiên của thị trường trong dài hạn.
Đầu tư dài hạn ở Thị trường Việt Nam thì sao?
Thị trường chứng khoán Việt Nam còn khá non trẻ (khoảng 26 năm) và trước năm 2024, hệ thống tài chính chưa tích hợp sâu vào toàn cầu. Điều này có nghĩa là các cuộc khủng hoảng quốc tế (như năm 2000, 2008) ít ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường Việt Nam. Tuy nhiên, khi Việt Nam được nâng hạng lên thị trường mới nổi từ năm 2024, biến động của thị trường quốc tế sẽ có tác động lớn hơn đến tài chính trong nước.
Chúng ta hãy xem xét một nghiên cứu gần đây về các quỹ mở và ETF ở Việt Nam, đặc biệt là trong giai đoạn thị trường điều chỉnh mạnh sau COVID-19 vào năm 2022.
Giả sử bạn bắt đầu đầu tư DCA (Trung bình giá) 12 tháng từ tháng 7/2021 (mỗi tháng 10 triệu đồng), và đến tháng 7/2022, danh mục của bạn là 120 triệu đồng. Giai đoạn 2022 là một năm cực kỳ tệ, nhiều quỹ lỗ sâu từ 15-30% (tháng 11/2022).
- Đến đầu tháng 10/2023: Khoản đầu tư của bạn bắt đầu chuyển từ âm sang dương.
- Đến cuối năm 2024: Tỷ suất lợi nhuận tổng có thể đạt 10-20%, tương đương khoảng 7% mỗi năm.
Một nghiên cứu rộng hơn trên các quỹ mở Việt Nam (bao gồm quỹ cổ phiếu và quỹ cân bằng top đầu) trong giai đoạn 2021-2025 (tính đến tháng 2/2025), đã cho thấy tỷ suất lợi nhuận trung bình là 13.4% mỗi năm trong 5 năm. Con số này bao gồm cả giai đoạn thị trường đi xuống mạnh mẽ.
Đối với quỹ ETF Diamond, ngay cả trong bối cảnh thị trường đang biến động mạnh hiện nay (chiến sự Iran), tỷ suất lợi nhuận trung bình 5 năm gần đây vẫn đạt khoảng 13% mỗi năm.
So với lãi suất tiết kiệm ngân hàng ở Việt Nam (thường khoảng 6-7% cho khách hàng cá nhân thông thường, và 7-8% cho khách VIP hoặc ưu đãi đặc biệt), việc đầu tư vào các quỹ và ETF vẫn mang lại lợi nhuận cao hơn đáng kể.
Bài học từ những nhà đầu tư huyền thoại
Triết lý đầu tư của Warren Buffett gói gọn trong một câu nói nổi tiếng:
"Ông ấy không gọi giỏi hơn người khác, ông ấy kiên nhẫn hơn những người khác."
Điều này nhấn mạnh rằng, việc lướt sóng thị trường hoặc thiếu kiên nhẫn trong đầu tư dài hạn vào các công ty tốt thường dẫn đến thua lỗ khi thị trường đi xuống. Buffett luôn ủng hộ việc đầu tư vào các công ty có nền tảng tốt (fundamental analysis) và nắm giữ chúng trong dài hạn.
Một ví dụ điển hình là việc ông đã giữ cổ phiếu Coca-Cola từ năm 1988 cho đến tận bây giờ. Sự kiên nhẫn này giúp tài sản tích lũy vượt qua mọi cuộc khủng hoảng và mang lại lợi nhuận khổng lồ.
Kết Luận
Có thể thấy, bất chấp những nỗi sợ hãi và biến động ngắn hạn của thị trường, đầu tư dài hạn vẫn là một chiến lược hiệu quả và an toàn. Dù là thị trường phát triển như S&P 500 hay thị trường mới nổi như Việt Nam, việc kiên trì nắm giữ các khoản đầu tư vào tài sản tốt, đa dạng hóa danh mục sẽ giúp bạn không chỉ bảo toàn mà còn gia tăng tài sản, vượt trội so với gửi tiết kiệm ngân hàng.
Hãy nhớ rằng, sự bình tĩnh và kiên nhẫn là chìa khóa thành công trong đầu tư. Đừng để những lo lắng nhất thời khiến bạn bỏ lỡ cơ hội tích lũy tài sản trong dài hạn.
Bạn có giữ được bình tĩnh khi thị trường sụt giảm mạnh không? Điều gì giúp bạn không bán tháo trong khủng hoảng? Chia sẻ tại cộng đồng Stag - Giáo dục tài chính và đầu tư bền vững.
Muốn tự đọc được báo cáo tài chính như thế này? Stag cung cấp các khóa học phân tích báo cáo tài chính và đầu tư quỹ mở/ETF — được truyền tải đơn giản, dễ hiểu, không cần nền tảng tài chính chuyên sâu.