Giai đoạn trước và sau Tết Nguyên đán 2026, thị trường tài chính chứng kiến một hiện tượng đáng chú ý: lãi suất ngân hàng tăng mạnh mẽ. Từ mức trung bình 5-6% cách đây vài tháng, nhiều ngân hàng đã đẩy lãi suất huy động lên tới 6.5-7%, thậm chí có nơi chào mức 9% cho các khoản tiền gửi lớn.
Điều này đặt ra một nghịch lý lớn. Trong khi mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2026 được đặt ra là 10%, việc lãi suất tăng cao lại gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc tiếp cận vốn vay. Vậy, đợt tăng lãi suất này có bền vững không, và nó sẽ kéo dài trong bao lâu?
Lãi suất ngân hàng tăng mạnh: Thực trạng và nghịch lý
Hiện tại, chúng ta đang đối mặt với một tình huống tương phản. Để đạt được mục tiêu tăng trưởng kinh tế 10%, dòng tiền cần phải lưu thông mạnh mẽ trong thị trường, thay vì nằm im trong ngân hàng. Tuy nhiên, thực tế lại cho thấy điều ngược lại.
Từ cuối tháng 1 đến cuối tháng 2, các ngân hàng liên tục điều chỉnh tăng lãi suất. Nếu như trước đây, lãi suất huy động phổ biến chỉ khoảng 5-6%, thì nay đã lên tới 6.5-7% cho người gửi tiền nhỏ lẻ. Một số ngân hàng thậm chí còn đưa ra mức 9% cho các nhà đầu tư lớn với số tiền gửi hàng trăm tỷ đồng. Câu hỏi đặt ra là: tại sao lãi suất lại tăng cao trong khi nền kinh tế cần tăng trưởng? Làm thế nào để doanh nghiệp có thể tiếp cận vốn và phát triển?
Nguyên nhân ngắn hạn: Áp lực thanh khoản mùa Tết
Để hiểu rõ hơn, chúng ta cần nhìn vào yếu tố ngắn hạn, đặc biệt là chu kỳ kinh tế cuối năm và dịp Tết Nguyên đán. Đây là thời điểm nhu cầu chi tiêu của người dân tăng đột biến: trả lương tháng 13, mua sắm, xây sửa nhà cửa, về quê ăn Tết. Điều này dẫn đến một lượng lớn tiền mặt được rút ra khỏi hệ thống ngân hàng.
Ngân hàng, theo quy định của Thông tư 22-2019, chỉ giữ khoảng 10% số tiền gửi của khách hàng làm dự trữ, phần còn lại được dùng để cho vay. Ví dụ, nếu bạn gửi 10 triệu đồng, ngân hàng thực tế chỉ giữ lại 1 triệu và cho vay 9 triệu. Với nhu cầu chi tiêu tăng cao vào cuối năm, lượng tiền mặt trong hệ thống giảm sút, khiến các ngân hàng, đặc biệt là các ngân hàng nhỏ, không đủ dự trữ.
Ngân hàng nhỏ phải tăng lãi suất huy động bắt buộc do không đủ tiền để duy trì thanh khoản.
Khi không đủ tiền, các ngân hàng buộc phải tăng lãi suất huy động để thu hút tiền gửi, nếu không sẽ mất khả năng thanh toán. Việc tăng lãi suất là giải pháp cuối cùng khi không còn lựa chọn nào khác, bởi nó làm tăng chi phí đầu vào của ngân hàng. Khi các ngân hàng nhỏ tăng lãi suất, các ngân hàng lớn cũng phải điều chỉnh tăng theo để giữ chân khách hàng, tránh tình trạng dòng tiền chuyển dịch sang các tổ chức khác.
Đây là lý do chính khiến lãi suất tăng mạnh trước Tết để đảm bảo thanh khoản.
Nguyên nhân dài hạn: Phụ thuộc tín dụng và mục tiêu tăng trưởng kinh tế
Vậy tại sao sau Tết, lãi suất vẫn duy trì ở mức cao và thậm chí tiếp tục tăng lên khoảng 7%? Lý do nằm ở cấu trúc nền kinh tế Việt Nam.
Nền kinh tế Việt Nam hiện đang phụ thuộc rất nhiều vào tín dụng ngân hàng. Thị trường chứng khoán, dù đang phát triển, vẫn chưa đủ sức thu hút nguồn vốn lớn để trở thành kênh dẫn vốn chính. Để đạt được mục tiêu tăng trưởng GDP 10% mỗi năm, tăng trưởng tín dụng cũng cần đạt khoảng 8-10%.
Việt Nam đang đối mặt với vấn đề tỷ lệ tín dụng trên GDP quá cao. Dự kiến, tỷ lệ này có thể lên tới 180% vào năm 2030. Để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, các ngân hàng cần hút tiền về hệ thống để có đủ nguồn vốn cho doanh nghiệp vay, thúc đẩy sản xuất kinh doanh. Nếu không, tiền sẽ nằm ngoài hệ thống, doanh nghiệp không thể tiếp cận vốn và nền kinh tế khó có thể tăng trưởng bền vững.
Đây là lý do chính khiến các ngân hàng duy trì và thậm chí tăng lãi suất sau Tết: để đảm bảo dòng vốn cho nền kinh tế, giúp doanh nghiệp có thể vay tiền và phát triển.
Dự báo lãi suất và định hướng dài hạn của nền kinh tế
Nhìn về ngắn hạn, các quỹ đầu tư dự báo lãi suất ngân hàng sẽ đạt đỉnh vào cuối quý 1 năm 2026. Sau đó, khi các ngân hàng đã hút đủ tiền về hệ thống, lãi suất sẽ bắt đầu giảm dần trong quý 2, quý 3 và quý 4. Do đó, đợt tăng lãi suất này mang tính chất thời vụ, và người gửi tiền hay đi vay mua nhà không cần quá lo lắng về một xu hướng tăng dài hạn.
Tuy nhiên, nhìn theo triển vọng trung và dài hạn, một trong những vấn đề cốt lõi của nền kinh tế Việt Nam là tỷ trọng tín dụng ngân hàng quá cao so với GDP. So với các nền kinh tế lớn như Mỹ, nơi tỷ trọng thị trường vốn (bao gồm thị trường chứng khoán) trên GDP lên tới 220%, tỷ lệ thị trường chứng khoán trên GDP của Việt Nam hiện chỉ khoảng 86%.
Chính phủ Việt Nam đang có định hướng rõ ràng nhằm khuyến khích phát triển thị trường vốn. Bộ Tài chính đặt mục tiêu nâng tỷ trọng thị trường chứng khoán trên GDP lên 100% vào năm 2026. Điều này cho thấy chính sách của chính phủ đang khuyến khích dòng tiền đổ vào thị trường vốn và thị trường chứng khoán.
| Khoản mục | Tỷ lệ trên GDP |
|---|---|
| Thị trường vốn Mỹ | 220% |
| Thị trường chứng khoán Việt Nam hiện tại | 86% |
| Mục tiêu TT Chứng khoán Việt Nam 2026 | 100% |
Mục tiêu này nhằm đa dạng hóa kênh huy động vốn cho doanh nghiệp, giảm sự phụ thuộc vào ngân hàng. Hiện tại, kênh tín dụng ngân hàng đang là một điểm nghẽn của nền kinh tế. Ngân hàng thường e ngại rủi ro thanh khoản và chỉ cho vay những dự án có tính khả thi cao, dẫn đến nhiều doanh nghiệp không đủ vốn để đầu tư vào các dự án mạo hiểm hơn nhưng có thể mang lại chiến lược lâu dài, như đổi mới sáng tạo – yếu tố then chốt để Việt Nam trở thành một nước phát triển.
Chính phủ đang rất khuyến khích phát triển thị trường chứng khoán, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực nâng hạng thị trường. Đối với các nhà đầu tư nhỏ lẻ không có nhiều kiến thức chuyên sâu, việc đầu tư thông qua các quỹ đầu tư như quỹ mở và quỹ ETF là một lựa chọn thay thế hiệu quả để tham gia vào thị trường chứng khoán.
Kết Luận
Đợt tăng lãi suất ngân hàng trước và sau Tết 2026 chủ yếu là do áp lực thanh khoản ngắn hạn và nhu cầu hút vốn để đáp ứng mục tiêu tăng trưởng tín dụng của nền kinh tế. Mặc dù lãi suất sẽ có xu hướng giảm dần từ quý 2, đây cũng là tín hiệu cho thấy sự chuyển dịch dài hạn trong định hướng phát triển thị trường vốn của Việt Nam.
Chính phủ đang nỗ lực giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng, khuyến khích doanh nghiệp và nhà đầu tư tham gia vào thị trường chứng khoán. Điều này mở ra nhiều cơ hội mới cho các kênh đầu tư khác như quỹ mở và ETF, hứa hẹn một năm 2026 bùng nổ cho thị trường chứng khoán Việt Nam.
Bạn nghĩ việc lãi suất ngân hàng tăng trong giai đoạn này là yếu tố thời vụ hay một xu hướng dài hạn? Bạn sẽ làm gì với tiền của mình trong năm 2026 – gửi ngân hàng hay đầu tư vào thị trường chứng khoán? Hãy chia sẻ ý kiến của bạn tại cộng đồng Stag trên Facebook: Stag - Giáo dục tài chính và đầu tư bền vững
Muốn nâng cao kỹ năng tài chính và đầu tư? Stag cung cấp các khóa học phân tích báo cáo tài chính và đầu tư quỹ mở/ETF — được truyền tải đơn giản, dễ hiểu, không cần nền tảng tài chính chuyên sâu.