Thế giới vừa chứng kiến một cột mốc lịch sử khi Elon Musk trở thành người đầu tiên sở hữu tổng tài sản vượt 1.000 tỷ đô la. Thành tựu này đến sau khi một trong những công ty chủ chốt của ông, SpaceX, chính thức IPO trên sàn chứng khoán Nasdaq với mức định giá khổng lồ: hơn 1.700 tỷ đô la.
Mức định giá này ngay lập tức đặt ra một câu hỏi lớn: Liệu SpaceX có đang trên đà trở thành một trong những công ty vĩ đại nhất thế giới, hay đây chỉ là một dấu hiệu nữa của bong bóng công nghệ đang phình to trên thị trường chứng khoán? Để tìm câu trả lời, chúng ta cần xem xét kỹ hơn về hoạt động kinh doanh, doanh thu và lợi nhuận thực tế của SpaceX.
Bối cảnh IPO và hoạt động của SpaceX
Trước khi đi sâu vào định giá, hãy cùng nhìn lại bối cảnh các công ty của Elon Musk. Cách đây vài năm, Elon Musk đã mua lại Twitter (nay là X) với giá 44 tỷ đô la. Thương vụ này vấp phải nhiều tranh cãi về khả năng sinh lời của X. Sau đó, Elon Musk đã sáp nhập công ty AI của mình, xAI, để mua lại 100% cổ phần của X, biến X thành một phần của công ty AI.
Trong bối cảnh các công ty AI như ChatGPT hay Anthropic đang gọi vốn thành công, xAI của Elon Musk có vẻ đang tụt lại phía sau. Hiện tại, hầu hết các công ty AI đều chưa có lợi nhuận do phải đầu tư rất lớn vào hạ tầng.
Giữa lúc đó, Elon Musk đã đưa một công ty khác của mình, SpaceX, lên sàn. SpaceX nổi tiếng với công nghệ tên lửa đẩy có khả năng tái sử dụng, giúp tiết kiệm đáng kể chi phí cho các chương trình khám phá không gian và mang lại những hợp đồng béo bở với NASA. Với tiềm năng và công nghệ đột phá, SpaceX được xem là một trong những công ty hấp dẫn nhất.
Để chuẩn bị cho IPO, Elon Musk đã gộp công ty mạng xã hội X và công ty AI xAI vào SpaceX. Trong vòng gọi vốn này, SpaceX đã bán ra khoảng 4,2% cổ phần, huy động được khoảng 75 tỷ đô la với mức giá mỗi cổ phiếu là 135 đô la. Từ đó, định giá của SpaceX tại thời điểm IPO đạt hơn 1.700 tỷ đô la.
Tình hình tài chính thực tế của SpaceX
Mức định giá 1.700 tỷ đô la của SpaceX thực sự gây bất ngờ khi nhìn vào tình hình tài chính của công ty.
Doanh thu trong năm gần nhất của SpaceX chỉ đạt khoảng 18 tỷ đô la. Đáng chú ý, phần lớn doanh thu này, khoảng 12 tỷ đô la, đến từ hệ thống Starlink – dịch vụ truyền Internet toàn cầu. Các công ty còn lại như mạng xã hội X và công ty AI xAI đóng góp khá khiêm tốn, mỗi bên khoảng 2-3 tỷ đô la doanh thu.
Dịch vụ cốt lõi của SpaceX, như đưa tên lửa vào không gian, có biên độ lợi nhuận rất thấp. Điều này dẫn đến việc SpaceX không phải là một doanh nghiệp có lợi nhuận cao. Lợi nhuận trước thuế và khấu hao (EBITDA) của công ty chỉ đạt khoảng 6,6 tỷ đô la.
Điều đáng ngạc nhiên nhất là SpaceX hiện đang lỗ khoảng 4,9 tỷ đô la sau thuế.
Một công ty đang lỗ lại được định giá tới 1.700 tỷ đô la. Nếu tính theo các chỉ số định giá, SpaceX đang được định giá khoảng 93 lần so với doanh thu và 265 lần so với lợi nhuận trước thuế và khấu hao (EBITDA). Đây là những con số cực kỳ cao trong ngành công nghệ và có thể là mức định giá cao nhất mà các nhà đầu tư từng thấy.
Phản ứng của các nhà đầu tư
Trong số 75 tỷ đô la vốn được huy động, Elon Musk đã dành khoảng 20% cho các nhà đầu tư nhỏ lẻ – những người hâm mộ của ông, Tesla hay SpaceX. 80% còn lại dành cho các nhà đầu tư lớn, bao gồm:
- BlackRock: Một trong những quỹ đầu tư lớn nhất toàn cầu, đã rót khoảng 5 tỷ đô la.
- Quỹ của Cathie Wood: Một quỹ chuyên đầu tư vào các công ty công nghệ và quỹ ETF, đã đầu tư khoảng 500 triệu đô la.
Thương vụ gọi vốn này có vẻ thành công khi thu hút được cả nhà đầu tư lớn và nhỏ lẻ. Tuy nhiên, không phải tất cả các quỹ đầu tư đều bị hấp dẫn. Nhiều quỹ ETF, đặc biệt là những quỹ theo dõi 500 công ty hàng đầu toàn cầu (S&P 500) và các quỹ hưu trí, đã quyết định đứng ngoài cuộc.
Lý do là các quỹ này thường đầu tư vào những công ty đã chứng minh được khả năng sinh lời và tính bền vững. Khi nhìn vào SpaceX với doanh thu còn nhỏ, định giá quá cao và bản chất vẫn đang thua lỗ, các quỹ hưu trí và quỹ chỉ số (index fund) này không muốn đưa SpaceX vào danh mục đầu tư của họ.
Mặc dù vậy, với mức định giá 1.700 tỷ đô la, SpaceX hiện đã trở thành công ty lớn thứ 6 trên toàn cầu. Điều này cho thấy những nhà đầu tư tham gia vào vòng vốn này của SpaceX đa số là những nhà đầu tư mạo hiểm và nhà đầu tư nhỏ lẻ, thay vì các quỹ truyền thống vốn cần sự chắc chắn và bền vững hơn.
Góc nhìn của Alex
Đối với tôi, thương vụ IPO của SpaceX với định giá 1.700 tỷ đô la là một mức rất cao. Thực sự mà nói, một công ty chưa có lợi nhuận mà được định giá ở mức này, cùng với doanh thu thực tế, khó có thể giải thích được.
Tôi hiểu rằng các nhà đầu tư nhỏ lẻ thường đầu tư theo cảm xúc. Khi họ nhìn vào SpaceX, họ nhìn vào Elon Musk như một thần tượng và quyết định đầu tư, điều này không có gì bất ngờ.
Tuy nhiên, với tư cách là một nhà đầu tư truyền thống, tôi ưu tiên đầu tư vào các quỹ ETF và những gì bền vững lâu dài. Tôi sẽ không vội vàng nhảy vào những thương vụ IPO "hot" như vậy. Tôi sẽ chờ đợi một thời gian để xem xét hiệu suất thực tế của cổ phiếu.
Lịch sử đã chứng minh rằng nhiều công ty công nghệ sau khi IPO thường giảm giá đáng kể. Ví dụ, Grab sau khi IPO ở mức khoảng 11 đô la đã giảm về vùng 2-3 đô la trước khi hồi phục. VinFast cũng vậy, sau giai đoạn tăng giá "nóng" khi IPO, cuối cùng cũng quay về mức giá thấp hơn nhiều so với giá IPO ban đầu.
Tôi sẽ theo dõi xem liệu với mức định giá cao như vậy, cổ phiếu SpaceX sẽ diễn biến như thế nào trong vòng 2-3 tháng tới.
Kết Luận
Thương vụ IPO của SpaceX với định giá 1.700 tỷ đô la đã tạo nên một làn sóng lớn trên thị trường tài chính. Mặc dù công ty sở hữu công nghệ đột phá và có doanh thu đáng kể từ Starlink, nhưng việc vẫn đang thua lỗ và được định giá ở mức cực kỳ cao đã gây ra nhiều tranh cãi.
Sự phân hóa rõ rệt giữa các nhà đầu tư mạo hiểm và nhà đầu tư nhỏ lẻ với các quỹ hưu trí và quỹ chỉ số truyền thống cho thấy thị trường đang có những góc nhìn rất khác nhau về tiềm năng và rủi ro của SpaceX. Liệu SpaceX có thể "justify" được mức định giá này bằng lợi nhuận trong tương lai, hay đây sẽ là một bài học nữa về sự thận trọng khi đầu tư vào các thương vụ IPO "nóng"? Thời gian sẽ trả lời.
