Cuộc gặp gỡ gần đây giữa Chủ tịch Tập Cận Bình và cựu Tổng thống Donald Trump tại Bắc Kinh đã thu hút sự chú ý của toàn cầu, tập trung vào tương lai của mối quan hệ Mỹ - Trung. Mối quan hệ giữa hai cường quốc hàng đầu thế giới này không chỉ định hình cục diện kinh tế và chính trị toàn cầu mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Trong bối cảnh Mỹ vẫn là siêu cường số một và Trung Quốc đang trỗi dậy mạnh mẽ, những xung đột thương mại và địa chính trị liên tục nổ ra trong vài năm gần đây. Nhiều nhà phân tích lo ngại rằng hai quốc gia này có thể rơi vào "Bẫy Thucydides" – một kịch bản lịch sử từng chứng kiến sự đối đầu giữa các cường quốc.
Liệu Mỹ và Trung Quốc có thể tránh được kịch bản này để cùng dẫn dắt kinh tế toàn cầu, hay sẽ bị cuốn vào một cuộc đối đầu không thể tránh khỏi?
Bẫy Thucydides là gì?
Thuyết bẫy Thucydides, được đặt tên theo nhà sử học Hy Lạp cổ đại Thucydides, mô tả một tình huống lịch sử khi một cường quốc đang trỗi dậy đe dọa vị thế của một cường quốc đã thiết lập. Theo Thucydides, sự lo sợ của cường quốc thống trị trước sự trỗi dậy của cường quốc mới thường dẫn đến xung đột.
Lịch sử đã chứng minh điều này cách đây hơn 2.000 năm với cuộc chiến Peloponnesus kéo dài 30 năm giữa Sparta và Athens. Sparta là cường quốc mạnh nhất thời bấy giờ, trong khi Athens là một thế lực đang lên nhanh chóng với sức mạnh hải quân vượt trội. Sự lo lắng của Sparta rằng Athens có thể vượt qua họ đã châm ngòi cho cuộc chiến.
"Bẫy Thucydides" là kịch bản khi sự lo sợ của cường quốc thống trị trước sự trỗi dậy của cường quốc mới dẫn đến xung đột không thể tránh khỏi.
Cuộc chiến cuối cùng đã làm suy yếu cả hai bên, nhưng Sparta giành chiến thắng. Athens suy yếu dẫn đến nhiều hệ lụy cho toàn bộ khu vực. Đây là một lời cảnh báo về việc sự thay đổi trong cán cân quyền lực có thể dễ dàng dẫn đến chiến tranh.
Mỹ và Trung Quốc: Nguy cơ hiện hữu?
Trong cuộc gặp gỡ tại Bắc Kinh, Chủ tịch Tập Cận Bình đã trực tiếp đặt câu hỏi về khả năng Mỹ và Trung Quốc có thể tránh được "Bẫy Thucydides" khi Trung Quốc đang vươn lên và Mỹ đang đối mặt với những thách thức. Ông Tập Cận Bình thẳng thắn nhận định rằng Mỹ đang có dấu hiệu đi xuống, trong khi Trung Quốc đang vươn lên mạnh mẽ.
Việc ông Tập Cận Bình đề cập đến khái niệm này không phải là ngẫu nhiên. Trong giai đoạn Cách mạng Văn hóa, khi còn trẻ, ông đã có cơ hội đọc nhiều sách về lịch sử và chiến lược, bao gồm cả những phân tích về các cuộc chiến tranh cổ đại như cuộc chiến giữa Sparta và Athens. Điều này cho thấy sự nhận thức sâu sắc của lãnh đạo Trung Quốc về vị thế và những rủi ro tiềm ẩn trong mối quan hệ với Mỹ.
Trung Quốc: Từ bị động đến chủ động trong thương chiến
Trung Quốc ngày nay đã có sự chuẩn bị kỹ lưỡng hơn nhiều so với giai đoạn đầu của cuộc chiến thương mại. Trong cuộc thương chiến đầu tiên, Trung Quốc ở thế bị động và bất ngờ trước các động thái của Mỹ. Tuy nhiên, đến cuộc thương chiến thứ hai, họ đã sẵn sàng đối phó và chuẩn bị kỹ lưỡng.
Trung Quốc đã tìm cách đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, không còn phụ thuộc quá nhiều vào Mỹ. Điều này được thể hiện rõ qua số liệu năm 2025: bất chấp các cuộc xung đột thương mại, tổng kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc trên toàn cầu vẫn đạt 3,8 nghìn tỷ USD, tăng trưởng 6% so với năm trước.
Bất chấp các cuộc thương chiến, xuất khẩu toàn cầu của Trung Quốc năm 2025 vẫn đạt 3,8 nghìn tỷ USD, tăng trưởng 6%.
Khả năng chuyển hướng xuất khẩu sang các thị trường khác đã giúp Trung Quốc duy trì đà tăng trưởng và không còn ở thế bị động trong các cuộc đàm phán. Chủ tịch Tập Cận Bình đã thẳng thắn đặt câu hỏi về tương lai mối quan hệ, nhấn mạnh rằng Trung Quốc sẽ tiếp tục vươn lên bất kể có Mỹ hay không.
Tín hiệu lạc quan và câu hỏi mở
Mặc dù Chủ tịch Tập Cận Bình đặt ra một câu hỏi mở về tương lai, cuộc gặp gỡ này cũng mang lại những tín hiệu lạc quan. Sau cuộc đàm phán, Trung Quốc đã đồng ý mua 200 máy bay Boeing từ Mỹ và tăng cường nhập khẩu đậu nành – mặt hàng mà Mỹ là một trong những nhà xuất khẩu lớn nhất thế giới.
Những thỏa thuận này cho thấy dù căng thẳng vẫn còn, cả hai bên đều nhận thức được tầm quan trọng của việc duy trì kênh đối thoại và hợp tác kinh tế, ít nhất là trong một số lĩnh vực. Liệu những động thái này có đủ để xoa dịu căng thẳng và giúp Mỹ - Trung tránh được "Bẫy Thucydides" hay không vẫn là một câu hỏi lớn.
Việt Nam và chiến lược "ngoại giao cây tre"
Trong bối cảnh hai cường quốc lớn nhất thế giới đang định hình lại trật tự toàn cầu, vị thế của các quốc gia nhỏ hơn như Việt Nam trở nên đặc biệt quan trọng. Việt Nam đang trong giai đoạn phát triển nhanh chóng và theo đuổi chiến lược "ngoại giao cây tre" – một chính sách đối ngoại độc lập, tự chủ, không nghiêng hẳn về bất kỳ cường quốc nào.
Mục tiêu là duy trì mối quan hệ tốt đẹp với cả Mỹ và Trung Quốc, tận dụng cơ hội hợp tác từ cả hai phía để phục vụ cho sự phát triển kinh tế và xã hội của đất nước. Chiến lược này giúp Việt Nam giữ vững độc lập, đa dạng hóa quan hệ đối tác và giảm thiểu rủi ro từ những xung đột địa chính trị.
Kết Luận
Mối quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc đang ở một ngã rẽ quan trọng. Dù có những tín hiệu hợp tác kinh tế, nguy cơ về "Bẫy Thucydides" vẫn hiện hữu khi một cường quốc đang lên thách thức vị thế của một cường quốc đã thiết lập.
Sự đối đầu hay hợp tác giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới sẽ có tác động sâu rộng đến toàn bộ hệ thống kinh tế và chính trị toàn cầu. Câu hỏi đặt ra là liệu các nhà lãnh đạo có thể tìm ra con đường hợp tác để cùng dẫn dắt kinh tế toàn cầu, hay lịch sử sẽ lặp lại với những xung đột không thể tránh khỏi? Tương lai của mối quan hệ Mỹ - Trung sẽ tiếp tục là tâm điểm chú ý trong những năm tới.
