Các mặt hàng công nghệ cao từ Trung Quốc đang tạo ra một làn sóng cạnh tranh khốc liệt, đẩy hàng loạt nhà sản xuất ở châu Âu và trên toàn thế giới vào thế khó. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron thậm chí đã phải thốt lên rằng ngành sản xuất của Trung Quốc đang đẩy ngành sản xuất của châu Âu đến bờ vực sống còn.
Gần đây, The Financial Times đã công bố một loạt bài phân tích chuyên sâu mang tên "China Shock" hay "Cơn Địa Chấn Trung Quốc 2.0". Loạt bài này làm rõ sự phát triển vượt bậc của ngành sản xuất Trung Quốc, khẳng định vị thế của quốc gia này như một công xưởng toàn cầu mà hiện nay khó có nơi nào có thể cạnh tranh được.
Cách đây khoảng 20 năm, Trung Quốc từng tạo ra "Cơn Địa Chấn Trung Quốc 1.0" với sự tràn lan của các mặt hàng giá rẻ, buộc các nhà sản xuất toàn cầu phải tìm cách tối ưu chi phí. Tuy nhiên, các sản phẩm thời điểm đó thường bị đánh đồng với chất lượng thấp. Câu chuyện hiện nay đã hoàn toàn khác.
Sự chuyển mình của công xưởng công nghệ cao
Trong hai thập kỷ qua, Trung Quốc đã có một sự chuyển đổi đáng kinh ngạc. Từ một trung tâm gia công sản xuất hàng giá rẻ dựa vào nhân công, Trung Quốc đã vươn mình trở thành một trong những công xưởng sản xuất các mặt hàng công nghệ hàng đầu thế giới.
Dữ liệu từ Đại học Harvard được The Financial Times trích dẫn cho thấy sự dịch chuyển lớn này. Các ngành công nghệ cao của Trung Quốc đã chứng kiến sự tăng trưởng vượt bậc về chất lượng, độ tinh xảo và hàm lượng chất xám, cạnh tranh sòng phẳng với các sản phẩm từ châu Âu.
Thống lĩnh các ngành công nghiệp trọng yếu
Trung Quốc không chỉ dừng lại ở việc sản xuất hàng tiêu dùng. Quốc gia này đã và đang thống lĩnh nhiều ngành công nghiệp nặng và công nghệ cao trên toàn cầu:
- Năng lượng mặt trời (Solar PV): Từ một quốc gia không có vị thế đáng kể, Trung Quốc hiện chiếm hơn 90% thị phần sản xuất tấm pin năng lượng mặt trời toàn cầu vào năm 2024-2025.
- Công nghệ đóng tàu và luyện thép: Trung Quốc đang nắm giữ khoảng 50% thị phần toàn cầu trong hai ngành này.
- Sản xuất Nhôm (Aluminum): Tập đoàn China Hongqiao, một trong những nhà sản xuất nhôm lớn nhất thế giới, sản xuất 1 tấn nhôm trong mỗi 13 tấn nhôm được sản xuất trên toàn cầu.
Trung Quốc không chỉ là nơi sản xuất hàng giá rẻ, mà còn chiếm tỷ trọng lớn trong các ngành công nghiệp nặng và công nghệ cao toàn cầu.
Tiến sát công nghệ lõi và năng lượng sạch
Ngay cả trong những lĩnh vực được coi là thế mạnh của các cường quốc công nghệ như Mỹ, Trung Quốc cũng đang bám đuổi rất sát:
- Hàng không (Aerospace): Cách đây 20 năm, Trung Quốc chỉ chiếm 5% thị phần trong ngành sản xuất hàng không. Hiện nay, thị phần của họ đã tăng lên khoảng 20% toàn cầu. Ngành này đòi hỏi công nghệ lõi và hàm lượng chất xám rất cao trong từng cấu phần nhỏ.
- Điện gió: Trong ngành năng lượng sạch này, Trung Quốc từng chỉ có 1% thị phần cách đây 20 năm. Đến nay, họ chiếm khoảng 22% thị phần trong việc sản xuất các cấu phần của turbine điện gió.
Sự chuyển dịch này cho thấy Trung Quốc đã thành công trong việc nâng cao giá trị sản phẩm, từ các ngành công nghiệp nhỏ đến những ngành công nghệ cao với hàm lượng chất xám vượt trội.
Ngành ô tô và xe điện: Bước nhảy vọt
Một trong những thành công rõ rệt nhất của Trung Quốc là trong ngành ô tô và xe điện:
- Cách đây 20 năm, ngành ô tô Trung Quốc hầu như không có thị phần toàn cầu.
- Đến năm 2024, xe điện và ô tô Trung Quốc chiếm hơn 10% thị phần toàn cầu.
- Về mặt doanh thu, Trung Quốc đứng thứ 3 trên thế giới, chỉ sau Đức và Nhật Bản.
Một ví dụ điển hình là tại Anh, một quốc gia có lịch sử lâu đời về ngành công nghiệp ô tô với các thương hiệu nổi tiếng như Range Rover, Lotus hay MG. Trong tháng 3 vừa qua, mẫu xe bán chạy nhất ở Anh không phải là các thương hiệu truyền thống mà là xe Jecoo 7 của Trung Quốc, với mức giá rất cạnh tranh khoảng 29.000 bảng Anh. Điều này cho thấy sức hấp dẫn của xe Trung Quốc nhờ giá thành hợp lý và chất lượng ngày càng được cải thiện.
Tác động toàn cầu và phản ứng của các nền kinh tế
Với việc Trung Quốc trở thành công xưởng toàn cầu, sức cạnh tranh của họ là không thể phủ nhận. Bất chấp các cuộc thương chiến, các nhà nhập khẩu trên thế giới vẫn sẵn sàng chấp nhận trả thêm thuế quan vì không nơi nào có thể sản xuất hàng hóa với giá thành rẻ hơn Trung Quốc.
- Năm 2025, xuất siêu của Trung Quốc dự kiến đạt khoảng 1.000 tỷ USD.
- Chỉ trong 3 tháng đầu năm, sản lượng xuất khẩu của Trung Quốc đã tăng 15%.
Sức ép này khiến các nhà sản xuất, đặc biệt là ở châu Âu, không còn khả năng cạnh tranh. Nhiều công ty buộc phải dời nhà máy ra khỏi châu Âu để giảm chi phí. Ví dụ, Volkswagen đã chuyển trung tâm R&D của mình đến Trung Quốc, và công ty sản xuất đồ tiêu dùng Bosch cũng dời nhà máy từ Tây Ban Nha.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, sau chuyến thăm Trung Quốc cùng nhiều nhà lãnh đạo thế giới khác, đã cảnh báo rằng các ngành sản xuất và công nghệ cao của Trung Quốc đang đẩy các ngành công nghệ sản xuất của châu Âu đến bờ vực phá sản. Ông nhấn mạnh rằng nếu châu Âu không có hành động cụ thể, họ có thể không tồn tại được nữa.
Việt Nam cũng đang trong giai đoạn có nhiều điểm tương đồng với Trung Quốc cách đây 20 năm. Tổng Bí thư Tô Lâm của Việt Nam đã thăm Trung Quốc để tìm hiểu và học tập mô hình phát triển của quốc gia này, đặc biệt là trong các ngành công nghệ cao như tàu cao tốc.
Kết Luận
Sự trỗi dậy của Trung Quốc từ một công xưởng sản xuất hàng giá rẻ thành một cường quốc công nghệ cao đã tạo ra một "Cơn Địa Chấn Trung Quốc 2.0" với những tác động sâu rộng đến nền kinh tế toàn cầu. Các sản phẩm của Trung Quốc giờ đây không chỉ có giá thành phải chăng mà còn sở hữu chất lượng và hàm lượng chất xám vượt trội, thách thức vị thế của các nhà sản xuất lâu đời.
Thành công này của Trung Quốc không chỉ là một hiện tượng kinh tế mà còn là một bài học quý giá cho các quốc gia đang phát triển. Việc nắm bắt những "bí mật" đằng sau sức mạnh sản xuất của Trung Quốc sẽ là chìa khóa để các nền kinh tế khác, trong đó có Việt Nam, có thể vươn lên và cạnh tranh trong bối cảnh toàn cầu hóa.
Vậy đâu là những bí mật giúp Trung Quốc thôn tính ngành sản xuất toàn cầu? Và Việt Nam có thể học hỏi được gì để nâng cao năng lực cạnh tranh? Chúng tôi sẽ tiếp tục phân tích sâu hơn về những yếu tố này trong phần tiếp theo của series.