Chính phủ Mỹ đang đề xuất áp thêm mức thuế hơn 12.5% đối với các mặt hàng xuất khẩu từ Việt Nam. Đề xuất này, nếu được thông qua, có thể đẩy tổng mức thuế trung bình lên đến 28.5%, gây ra những thách thức đáng kể cho nền kinh tế và các doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam.
Vậy đợt thuế quan mới này có gì khác biệt so với những lần trước? Và liệu Việt Nam có thể vượt qua giai đoạn khó khăn này, đặc biệt khi giá dầu và chi phí đầu vào đang tăng cao?
Bài viết này sẽ phân tích chi tiết về đề xuất thuế quan mới của Mỹ, những tác động tiềm ẩn và cơ hội để Việt Nam thương thảo nhằm giảm thiểu rủi ro.
Bối cảnh thuế quan hiện tại và những thay đổi
Năm 2025, bất chấp các cuộc chiến thương mại và thuế quan, Việt Nam đã đạt mức kỷ lục về xuất khẩu sang Mỹ, với tổng giá trị khoảng 150 tỷ đô la. Điều này cho thấy khả năng thích ứng và sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Trước đây, Mỹ đã áp dụng một số biện pháp thuế quan. Cụ thể, vào tháng 4 năm 2025, cựu Tổng thống Trump đã đề xuất mức thuế 46%, sau đó được trì hoãn xuống còn khoảng 20%. Tuy nhiên, Tòa án Tối cao Mỹ đã bác bỏ các sắc lệnh thuế quan này, khẳng định quyền áp thuế thuộc về Quốc hội chứ không phải Tổng thống.
Để "đi đường vòng", cựu Tổng thống Trump đã viện dẫn Section 122, cho phép Tổng thống áp thêm 10% thuế trong 150 ngày nếu cảm thấy Mỹ nhập khẩu quá nhiều hàng hóa. Mức thuế này đã được áp dụng lên nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, đẩy mức thuế trung bình hiện hành lên khoảng 16%. Tuy nhiên, hiệu lực của Section 122 sẽ kết thúc vào ngày 24 tháng 7 tới đây.
Section 301: Đề xuất thuế mới từ Mỹ
Trong bối cảnh Section 122 sắp hết hiệu lực, Chính phủ Mỹ đang tìm kiếm một cơ sở pháp lý mới để áp thuế, đó là Section 301. Section 301 cho phép Tổng thống Mỹ áp thuế lên các quốc gia mà họ cho rằng có hành vi thương mại không công bằng, đặc biệt là liên quan đến:
- Lao động cưỡng bức: Các quốc gia sử dụng lao động cưỡng bức trong chuỗi giá trị sản xuất, làm giảm giá thành sản phẩm và gây thiệt hại cho các nhà sản xuất Mỹ.
- Quyền sở hữu trí tuệ không rõ ràng/minh bạch: Những lùm xùm liên quan đến bản quyền và sở hữu trí tuệ.
Mỹ cho rằng những sản phẩm từ các quốc gia này, với giá thành rẻ nhờ lao động cưỡng bức, khi xuất khẩu vào Mỹ sẽ gây bất lợi cho ngành sản xuất nội địa.
Việt Nam nằm trong danh sách các quốc gia bị đề xuất đánh thuế nặng nhất theo Section 301, với mức thuế là 12.5%, cao hơn mức 10% áp dụng cho các quốc gia khác.
Đề xuất thuế Section 301 này vẫn đang trong quá trình thảo luận và dự kiến sẽ được đưa ra bàn luận và áp dụng chính thức vào ngày 7 tháng 7 tới.
Tác động tiềm ẩn đến xuất khẩu Việt Nam
Nếu đề xuất Section 301 được thông qua, mức thuế trung bình mà Mỹ áp dụng cho hàng hóa Việt Nam sẽ tăng đáng kể. Hiện tại, mức thuế trung bình là khoảng 16%. Cộng thêm 12.5% từ Section 301, tổng mức thuế có thể lên tới 28.5%.
Các mặt hàng chủ lực của Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ như giày dép, gỗ, đồ nội thất, và máy móc sẽ chịu ảnh hưởng trực tiếp. Mức thuế cao này sẽ gây ra nhiều hệ lụy:
- Suy yếu biên độ lợi nhuận: Các nhà xuất khẩu Việt Nam sẽ phải đối mặt với chi phí tăng cao, làm giảm đáng kể biên độ lợi nhuận của họ.
- Mất lợi thế cạnh tranh: Nếu các nhà xuất khẩu không thể hấp thụ chi phí thuế, giá thành sản phẩm sẽ tăng, khiến hàng hóa Việt Nam kém cạnh tranh hơn so với các đối thủ khác trên thị trường Mỹ.
- Thách thức kép: Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là giá dầu tăng cao và chi phí đầu vào leo thang, việc bị áp thuế cao sẽ càng gây thêm trở ngại. Các doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với áp lực kép: chi phí đầu vào tăng và biên độ lợi nhuận đầu ra giảm.
Điều này có thể khiến các nhà xuất khẩu Việt Nam gặp rất nhiều khó khăn vào cuối năm 2026.
Cơ hội đàm phán và kỳ vọng
Mặc dù tình hình có vẻ bất lợi, vẫn có những điểm sáng và cơ hội để Việt Nam giảm thiểu tác động:
- Hiệu lực Section 122 kết thúc: Vào ngày 24 tháng 7, hiệu lực của Section 122 sẽ kết thúc, đồng nghĩa với việc mức thuế 10% bổ sung trước đây sẽ được dỡ bỏ. Điều này có thể giúp giảm bớt một phần gánh nặng thuế quan.
- Thương thảo với Mỹ: Việt Nam đang tích cực thương thảo với Mỹ để có thể giảm mức thuế đề xuất theo Section 301. Mục tiêu là đưa Việt Nam vào khung thuế 10%, ngang bằng với các quốc gia khác, thay vì mức 12.5% hiện tại.
Việc áp dụng Section 301 có thể được xem là một hình thức mới để Chính phủ Mỹ áp thuế lên các nước mà không cần thông qua Quốc hội, tương tự như cách cựu Tổng thống Trump đã làm với Section 122.
Kết Luận
Đề xuất áp thuế Section 301 của Mỹ đang đặt ra một thách thức lớn cho nền xuất khẩu của Việt Nam trong năm 2026. Với tổng mức thuế tiềm năng lên tới 28.5%, các doanh nghiệp xuất khẩu sẽ phải đối mặt với biên độ lợi nhuận suy yếu và mất lợi thế cạnh tranh, đặc biệt trong bối cảnh chi phí đầu vào tăng cao.
Tuy nhiên, Việt Nam vẫn đang nỗ lực đàm phán để giảm mức thuế này. Liệu Việt Nam có thể tránh được một cuộc thương chiến nữa, như đã từng làm vào năm 2025, và bảo vệ được các nhà xuất khẩu trong giai đoạn kinh tế nhiều biến động này? Đây là câu hỏi lớn cần được theo dõi sát sao trong thời gian tới.
